احتمالا شما هم جسته گریخته در اخبار با اینگونه خبرها مواجه شدهاید که مثلا کشور چین عوارض گمرکی خود را بالا برد یا گمرک ترکیه عوارض بعضی از کالاها را کاهش داد و از همه آشناتر به گوش شما کاهش و افزایش عوارض محصولاتی مثل گوجه فرنگی در کشور در ماه های خاصی از سال برای صادرات است.
مطمئنا سوالی که پیش میآید این است که این عوارض گمرکی چیست که در مباحث صادرات و واردات به کرات تکرار میشود.
تعریف عوارض گمرکی
اگر بخواهیم خیلی ساده در این مورد تعریفی ارائه کنیم باید بگوییم که عوارض گمرکی در واقع مالیاتی است که دولتها از کالاهای وارداتی که از مبادی قانونی و گمرکات وارد کشور میشوند دریافت میکنند. این مالیات در هر کشور متفاوت است و هر کشوری بر اساس قوانین و دلایل اقتصادی خود میزان این عوارض را تعیین میکند. مثلا در کشوری که خودش تولید کننده پارچه است، برای حمایت از تولید داخلی عوارض گمرکی واردات پارچه، بالا تعیین میشود تا واردات بیرویه باعث از بین رفتن توان تولید داخلی نشود.
همچنین قوانین و نرخهای متفاوتی برای کالاها اعمال میشود که این قوانین و نرخها ارتباط مستقیم با سیاست های اقتصادی آن کشور دارد. مواقعی نیز برای کالاهایی خاص از طرف دولتها معافیتهایی جهت پرداخت عوارض در نظر گرفته میشود تا ورود این کالاها به کشور تسهیل شود و قیمت تمام شده برای مصرف کنندگان به حداقل برسد.
مالیات غیر مستقیم
عوارض گمرکی با توجه به اینکه یکی از روشهای درآمد زایی دولتها محسوب میشود و بر پایه سیاستهای اقتصادی هر کشور و دولتی تعیین میشود، جزو مالیاتهای غیرمستقیم دسته بندی میشود.
سیاستهای اقتصادی
در کشور ما تعیین نرخ عوارض گمرکی ارتباط مستقیمی به شرایط سیاسی و اقتصادی کشور دارد به طوریکه اهمیت واردات کالاها در بازههای زمانی خاص متفاوت میباشد. در هر دوره زمانی توسط دولت دسته بندی خاصی برای واردات کالاها در نظر گرفته میشود که در این دسته بندی، جایگاه کالاها به نوع و کاربرد آنها در شرایط آن دوره زمانی مرتبط میباشد.
به طور مثال، نرخ گذاری عوارض گمرکی برای کالاهای لوکس و مصرفی بسیار بالا در نظر گرفته میشود و در اولویتهای آخر واردات کشور قرار میگیرند که همین امر بر روی موضوع تخصیص ارز به این نوع واردات نیز تاثیر میگذارد. در مقابل این نوع کالاها ما کالاهای ضروری کشور را در ابتدای لیست اولویتهای واردات داریم که طبیعتا عوارض بسیار بسیار پایینتری دارند. این کالاها در بحث دریافت ارز نیز جزو اولویتها هستند و به راحتی امکان دریافت ارز دولتی را دارند.
برنامههای هدف
تعیین نرخ عوارض گمرکی میتواند بر اساس هدفهایی نیز انجام شود. مثلا ما میتوانیم این عوارض را با توجه به هدف به دستههای زیر تقسیم بندی کنیم:
- تامین مالی: این عوارض همانطور که از نامش مشخص است، فقط برای تامین مالی دولتها میباشد.
- تامین حمایت: این نوع عوارض برای تشویق تاجران و بازرگانان برای واردات کالاهایی خاص و ایجاد فضای رقابتی میباشد.
- تعرفه مستقل: گاهی تعرفه از طرف کشور ذینقع به صورت مستقل و یک طرفه تعیین میگردد.
- تعرفه ارشادی: این گونه تعرفه برای تشویق مصرف کننده به سمت یک کالای خاص و تغییر عادات خرید تعیین میگردد.



